WSPARCIE DLA SENIORÓW

Zapoznaj się z naszymi propozycjami dla seniorów

Dowiedz się w jaki sposób możemy pomóc seniorom w poprawie funkcjonowania i podniesieniu komfortu życia

Możesz się ze mną skontaktować jeśli masz jakiekolwiek pytania lub jeśli obserwujesz u swoich bliskich:

  • Problemy z pamięcią,
  • Stany podobnymi do depresji,
  • Problemy w relacjach z bliskimi lub otoczeniem.

Stres - czym jest i jak można nim zarządzać?

Od lat wzrasta liczba osób starszych w społeczeństwie. Przez ostatnie ćwierć wieku wzrosła ona o 7,5 punktu procentowego. Ponadto doniesienia naukowe pokazują, jak duże jest rozpowszechnienie depresji wśród seniorów. Sięga ono nawet 60%. Niepokojący jest także fakt, że w grupie seniorów powyżej 75. r.ż. notuje się najwyższe wskaźniki samobójstw wśród wszystkich grup wiekowych.
Okazuje się, że czym bliższe relacje z wnukami mają seniorzy, tym mniej przejawiają symptomów depresji. Zażyłe, satysfakcjonujące oraz dające poczucie bycia akceptowanym i lubianym związki międzypokoleniowe ujemnie korelują z subiektywną oceną objawów depresji u ludzi starszych.

Czy jakość relacji z wnukami oddziałuje na samopoczucie seniorów? Optymizm, bliskie relacje z wnukami i pozytywna ocena zdrowia to czynniki współwystępujące w grupie osób starzejących się.

To tylko niektóre z problemów, jakie dotykają współczesnych seniorów. Dowodzi to braku przystosowania wielu osób w wieku podeszłym do okresu starości. Istotne jest zatem przyjrzenie się czynnikom znaczącym dla jakości ich życia. Wśród wielu elementów warunkujących satysfakcję z życia w okresie starości, takich jak kondycja zdrowotna, aktywność życiowa, poziom wykształcenia, poczucie koherencji, wymienia się również optymizm życiowy oraz rodzinę (Zielińska-Więczkowska, Kędziora-Kornatowska, 2010). 

Seniorzy w swojej rodzinie często pełnią rolę opiekunów i wychowawców dla własnych wnuków. Wprowadzają oni najmłodsze pokolenie w system kulturowy. Przekazują mu przekonania światopoglądowe, system wartości oraz normy etyczne. Odnosi się to również do kształtowania osobowości najmłodszej generacji. Udział babci i dziadka w wychowaniu i opiece nad wnukami jest bardzo istotny i niepodważalny. Wynika to z dużej dostępności seniorów dla dzieci. Relacje dziadków z dziećmi i wnukami mają wpływ na rozwój inteligencji emocjonalnej oraz społecznej u dzieci. Korzyści wynikające z relacji międzypokoleniowych dla wnuków są wyraźnie zauważane i długofalowe. Jaki jednak jest wpływ tych relacji na funkcjonowanie osób starszych? Jakie korzyści czerpią seniorzy z relacji ze swoimi wnukami? 

Bliskie relacje z wnukami a symptomy depresji 

W reakcji na zmieniającą się strukturę demograficzną społeczeństwa, doniesienia najnowszej psychologii oraz chęć sprawdzenia współistnienia czynników, które mogą mieć znaczenie dla satysfakcji i jakości życia seniorów, przeprowadzono badania. Postanowiono przyjrzeć się seniorom – ich więzi z wnukami, ogólnemu stanowi zdrowia i ich optymistycznemu nastawieniu. W badaniach wzięło udział 119 osób w wieku od 60 do 92 lat. Byli to seniorzy zrzeszeni w różnych klubach i organizacjach, a co najważniejsze – byli oni dziadkami. Celem tych badań było sprawdzenie, czy jakość relacji seniorów z wnukami ma związek z ich optymizmem dyspozycyjnym oraz subiektywną oceną zdrowia najstarszego pokolenia.

Okazuje się, że czym bliższe relacje z wnukami mają seniorzy, tym mniej przejawiają symptomów depresji. Zażyłe, satysfakcjonujące oraz dające poczucie bycia akceptowanym i lubianym związki międzypokoleniowe ujemnie korelują z subiektywną oceną objawów depresji u ludzi starszych. Oznacza to, że bliskie i zadowalające więzi seniorów z wnukami współwystępują z lepszym stanem zdrowia psychicznego. Wniosek ten jest w pewnym stopniu zgodny z doniesieniami naukowymi dotyczącymi źródeł depresji u osób starszych. Jako jedną z jej przyczyn podaje się samotność lub utratę bliskich osób (Baumann, 2008). Ponadto seniorzy, którzy mają bardziej optymistyczne nastawienie do życia, lepiej oceniają swój ogólny stan zdrowia. Przejawiają oni mniejszy niepokój oraz mają mniej objawów somatycznych, symptomów depresji i bezsenności. Wynik ten zgodny jest z doniesieniami innych badań na ten temat, które wykazują związek optymizmu z procesem zdrowienia, funkcjonowaniem psychicznym i somatycznym (Carr, 2009; Czerw, 2010).

Kontakty z wnukami lekiem na samotność?

Podążając za współczesnymi definicjami, samotność jest obiektywnym stanem braku kontaktów międzyludzkich. Związane jest to z odczuwaniem niedostatku komunikacji, poczuciem opuszczenia oraz izolacji od osób bliskich i rodziny (Steuden, 2014; Szatur-Jaworska i in., 2006; Zych, 2001).

Samotność można również podzielić na taką, która ma charakter przejściowy lub trwały (Zięba-Kołodziej, 2012). Kontynuując powyższy podział, osamotnienie jest definiowane jako doświadczanie braku bliskich więzi, które wyraża się poprzez nieprzyjemny stan psychiczny. Spowodowany jest on niewystarczającą ilością oraz jakością relacji, a ponadto połączony jest z cierpieniem i bólem psychicznym (Steuden, 2014; Pikuła, 2015). Przyczynami poczucia osamotnienia, a jednocześnie izolacji osób starszych jest śmierć współmałżonka, rodzeństwa oraz innych członków rodziny. Równie istotną przyczyną jest osłabienie, a nawet zerwanie relacji z dziećmi oraz innymi krewnymi (Szatur-Jaworska i in., 2006). Ryzykiem osamotnienia szczególnie obciążone są kobiety w wieku powyżej 80 lat. W populacji kobiet od 80. r.ż. wdowy stanowią 80% (GUS, 2011). Istotnym czynnikiem o charakterze społeczno-kulturowym są również występujące w społeczeństwie stereotypy na temat osób starszych, dystans międzypokoleniowy, ubóstwo oraz zła sytuacja materialna (Dyczewski, 1994; Szatur-Jaworska i in., 2006). Na poczucie osamotnienia wpływ ma także stan zdrowia psychicznego i somatycznego. Większe osamotnienie odczuwają osoby starsze schorowane i niepełnosprawne. Czynnik ten ma również wpływ na postawę osób starszych wobec własnej starości. Ponadto poczucie osamotnienia staje się czynnikiem ryzyka zaburzeń o charakterze depresyjnym, a jego wzrost współwystępuje z nasileniem objawów depresyjnych, dolegliwości związanych z różnymi chorobami oraz niepełnosprawnością psychomotoryczną (Steuden, 2014). 

Samotność a starośćI

Luhmann i Hawkle (2016), analizując wyniki badań panelowych przeprowadzonych na ponad szesnastotysięcznej reprezentacji populacji niemieckiej, wskazują na występowanie samotności we wszystkich przedziałach wiekowych oraz jej wzrost wraz z wiekiem. Z badań tych wynika, że w wieku około 60 lat następuje wzrost poczucia samotności, kolejno w wieku około 75 lat poczucie samotności maleje, a następnie jego poziom wzrasta w sposób ciągły wraz z wiekiem. Ponadto ograniczenia funkcjonowania u badanych częściowo wyjaśniają wzrost średniego wskaźnika samotności. Autorzy wyciągnęli również wniosek dotyczący maksymalnej przeciętnej samotności wśród singli, których najwyższy odsetek jest wśród osób poniżej 25. r.ż. oraz powyżej 75. r.ż. Podsumowując wyniki, autorzy wyłonili wówczas twierdzenie, że osoby starsze są bardziej samotne niż ludzie młodzi i w średnim wieku, ze względu na ich relatywnie niższe dochody, częstsze występowanie ograniczeń w funkcjonowaniu oraz wyższy odsetek singli w tej populacji. Mimo wysokiego odsetka osamotnienia wśród osób starszych w większości deklarują oni utrzymywanie kontaktów z wnukami. 

Relacjom łączącym wnuki i dziadków poświęcony został sondaż TNS OBOP przeprowadzony w 2007 roku. Badaniu zostały poddane dwie grupy wiekowe, osoby w wieku 15–30 lat oraz 60–80 lat. Obie grupy wiekowe uważały, że najważniejszą rolą, jaką pełnią w polskim społeczeństwie ludzie starsi,jest pomoc w wychowywaniu wnuków oraz pomoc finansowa skierowana do młodszych pokoleń. Natomiast młodzi poddani sondażowi uważają, że ludzie starsi powinni być przede wszystkim autorytetami i doradcami w sprawach życiowych oraz powinni poświęcać czas na własne przyjemności i zainteresowania. Obie grupy wiekowe deklarowały utrzymywanie relacji międzypokoleniowych, dziadkowie w 85%, a wnukowie w 73%. Najczęściej odnosiło się to do spotkań bezpośrednich, rozmów, spacerów, wspólnie wykonywanych prac domowych, pomocy w dotarciu do lekarza oraz rozmów telefonicznych. Trudności, jakie wyróżnili badani w kontaktach międzypokoleniowych, to brak czasu u młodego pokolenia, niedocenianie starszych przez młodych oraz brak wzajemnego zrozumienia. Z perspektywy osób starszych kontakty z wnukami służą przede wszystkim udzielaniu młodym ludziom rad, niesieniu im pomocy i wysłuchiwaniu ich problemów. Z punktu widzenia zaś ludzi młodych kontakty z dziadkami dostarczają im wiedzy o ciekawych zagadnieniach, służą uzyskiwaniu pomocy oraz stanowią okazję do niesienia pomocy (TNS OBOP, 2007). 

Bliskie i satysfakcjonujące relacje z wnukami mogą zastępować te utracone w wyniku śmierci współmałżonków i przyjaciół. Seniorzy o bardziej optymistycznym nastawieniu lepiej oceniają swoje zdrowie. Czym więc jest optymistyczne nastawienie? Wyjaśnia to koncepcja optymizmu życiowego. Twórcy tej teorii, Scheier i współpracownicy, twierdzą, że optymiści to osoby, które w sytuacjach trudnych kontynuują realizowanie ważnych dla siebie celów i regulują swoje stany za pomocą efektywnych strategii radzenia sobie. Najprawdopodobniej więc osiągają oni swe cele. Optymizm dyspozycyjny jest również związany z dobrym stanem zdrowia i pozytywną reakcją na interwencje medyczne. Ten rodzaj optymizmu wpływa na proces zdrowienia za pośrednictwem takich efektywnych strategii, jak redefinicja czy zmiana sposobu ujęcia. Pesymiści natomiast stosują strategie oparte na unikaniu lub rezygnacji z radzenia sobie z problemami (Carr, 2009). Dyspozycyjny optymizm związany jest z różnymi wskaźnikami zdrowia psychicznego i fizycznego. Osoby, które w badaniach uzyskują wysokie wyniki w skalach dyspozycyjnego optymizmu, zgłaszają mniej objawów depresyjnych, wykorzystują skuteczniejsze strategie radzenia sobie oraz prezentują mniej objawów fizycznych niż osoby pesymistyczne. Optymiści to ludzie, którzy spodziewają się pozytywnych efektów…

Obszary pracy z seniorami 

Poznaj obszary, które wspieramy aby nasi seniorzy mogli cieszyć się dobrym zdrowiem i korzystać w pełni z jesieni życia

Demencję, czyli otępienie, najczęściej kojarzymy z utratą pamięci, która dotyka przede wszystkim osoby starsze. Tymczasem demencja jest przede wszystkim zaburzeniem funkcji poznawczych, dzięki którym rozpoznajemy otoczenie. Dowiedz się, jakie są objawy demencji oraz jej przyczyny i czy otępieniu można zapobiec.

Demencja to zmniejszenie sprawności umysłowej, które wynika ze zmian powstałych w mózgu. Utrata komórek nerwowych jest odpowiedzialna za postępujące osłabienie funkcji poznawczych, a więc wszystkich umiejętności naszego mózgu niezbędnych do prawidłowego rozpoznawania otoczenia, w którym żyjemy, i właściwego w nim funkcjonowania.

Demencja starcza – objawy

Najbardziej znanym objawem demencji jest zanik pamięci. W pierwszym etapie choroby osoba nią dotknięta miewa pozornie niewielkie kłopoty: zapomina zapłacić rachunki, nie pamięta, gdzie zostawiła klucze od mieszkania. Sytuacje te zdarzają się każdemu, dlatego początkowo są bagatelizowane zarówno przez chorego, jak i przez członków jego rodziny. Zwykle zrzuca się je na karb zmęczenia i wieku, w żaden sposób nie łączy się ich jednak z pierwszymi oznakami demencji.

Niestety, otępienie to coś więcej niż zaniki pamięci. W kolejnym etapie choroby u osoby dotkniętej demencją możemy zaobserwować szereg innych objawów, takich jak:

  • problemy z orientacją w czasie i przestrzeni,
  • utratę zdolności uczenia się,
  • brak umiejętności rozpoznawania rzeczy i osób,/li>
  • brak właściwej oceny sytuacji i podejmowania decyzji,
  • trudności w mówieniu,
  • problemy z liczeniem,
  • apatię i wahania nastroju,
  • drażliwość,
  • agresję,
  • lęk.

Stopniowo objawy te będą się nasilać, czego skutkiem będzie konsekwentne wycofywanie się osoby chorej z życia zawodowego i społecznego. Na tym etapie choroby mogą dołączyć problemy z odżywianiem i ogólne osłabienie organizmu chorego.

W trzecim etapie demencja zdominuje życie chorego, który traci już kontakt z otoczeniem oraz zdolność wykonywania codziennych czynności. Jest to etap, najlepszą formą opieki nad seniorem są pobyty stałe w specjalistycznym domu opieki.

Demencja starcza – przyczyny

Otępienie to choroba neurodegeneracyjna, w której dochodzi do zwyrodnienia tkanki nerwowej. Do tej grupy chorób należą również choroba Alzheimera, Parkinsona czy Picka (gdy zmiany dotyczą płata czołowo-skroniowego). Demencja może być także wynikiem:

  • urazu,
  • infekcji lub guza mózgu,
  • efektem nadużywania alkoholu,
  • długotrwałego stresu.

Otępienie może wystąpić u ludzi stosunkowo młodych. Najważniejsze jest rozpoznanie przyczyny problemu, co umożliwia włączenie właściwego sposobu leczenia.

Demencja starcza – jak ją leczyć i jak przeciwdziałać?

Demencja jest niestety nieuleczalna. To bowiem następstwo zmian strukturalnych zachodzących z wiekiem w mózgu, których współczesna medycyna odwrócić jeszcze nie potrafi. Dostępne leczenie polega na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia chorego:

  • W farmakoterapii zastosowanie znajdują leki, których zadaniem jest zwiększenie poziomu acetylocholiny – substancji przekaźnikowej w układzie nerwowym odpowiedzialnej m.in. za procesy pamięciowe i zdolność uczenia się.
  • Drugi element terapii to ćwiczenia mózgu. Należą do nich: rozwiązywanie krzyżówek, sudoku i łamigłówek, gra w gry planszowe, szachy, warcaby i karty oraz czytanie książek.

Wymienione ćwiczenia to nie tylko element terapii, ale także profilaktyki. Jak najwcześniej powinniśmy wprowadzić w swoje życie również takie elementy jak: dieta bogata w orzechy i ryby, regularna aktywność fizyczna oraz odpowiednia ilość snu, które także pomogą nam ochronić się przed demencją

Jak widać temat opieki nad osobami starszymi, cierpiącymi z powodu chorób przewlekłych takich jak demencja czy alzheimer jest dość rozbudowany. Właśnie dlatego warto wiedzieć o nim jak najwięcej, by świadomie podejmować najlepsze decyzje.

Depresja należy do zaburzeń afektywnych. Jej cechy to m.in.: lęki, obniżenie nastroju, działań psychoruchowych, zaburzeniami funkcjonowania dzień-noc. Depresja u osób starszych jest szczególna, bo w tym wieku czynniki biologiczne zaczynają przeważać nad społeczno-kulturowymi.

Specyfika depresji w starszym wieku
Kto choruje?
Depresja u osób starszych – przyczyny
Objawy depresji u osób starszych
Depresja u osób starszych a depresja u osób młodszych – różnice
Testy i diagnoza
Formy pomocy

Specyfika depresji w starszym wieku

Depresja w starszym wieku często objawia się w postaci objawów somatycznych (np. różnego rodzaju bólów, problemów z krążeniem, zaburzeniami łaknienia).

Ból, choroby, niepełnosprawność wysuwają się na pierwsze miejsce, a to sprawia, że objawy depresji bywają mylone z objawami innych schorzeń, a tym samym ona sama pozostaje niezdiagnozowana. Często mylona jest też z demencją lub chorobą Alzheimera. Właściwe rozpoznanie depresji u osób starszych wynosi zaledwie 15%.

Depresja u osób starszych jest przyczyną samobójstw aż trzykrotnie częściej niż u ludzi młodszych. Ocenia się, że wydłużenie średniej długości życia w Polsce, spowoduje jednocześnie natężenie zaburzeń neurologiczno-psychiatryczno-geriatrycznych. Na świecie ponad 68% starszych osób wie mało albo prawie nic na temat depresji. Natomiast aż 80% seniorów z grupy poddanej terapii antydepresyjnej, wychodzi z zaburzeń depresyjnych, a jeśli nie do końca, to terapia znacząco je osłabia.

Istotnym faktem w kwestii diagnozowania depresji u osób starszych, jest niski poziom kształcenia studentów medycyny w tym kierunku. Tymczasem długo nie leczona wczesna depresja, prowadzi do ciężkiej jej postaci.
Kto choruje?

Wśród wielu problemów życia seniorów, depresja u osób starszych jest czymś, czego stanowczo nie można pomijać. Wyniki badań wykazują, że wśród osób po 65. roku życia prawie 30% cierpi na depresję. Po 80. roku życia już co trzecia osoba doświadcza objawów depresyjnych. Ponieważ depresja u osób starszych wiąże się dodatkowo z zaburzeniami poznawczymi, jakość życia osób 65+ drastycznie spada przy chorobach demencyjnych. Do niedawna uważano, że częściej chorują kobiety, jednak najnowsze badania nie wykazują istotnych różnic procentowych między płciami.

Depresja u osób starszych – przyczyny

Przyczyn depresji u osób starszych można szukać w następujących sytuacjach, wydarzeniach, jakie mogły dotknąć bliską nam starszą osobę:
Powszechnie wyróżnia się dwie grupy przyczyn:

1. Czynniki psychospołeczne

  • niesprawność po operacji czy nagłej chorobie (np. po udarze, przy stwardnieniu rozsianym, przy chorobie Parkinsona) idący za niesprawnością brak niezależności, potrzeba wsparcia. Zwiększona niesprawność w życiu codziennym skutkuje objawami depresyjnymi u wielu osób starszych.
  • samotność (śmierć współmałżonka). Ponad 16% owdowiałych małżonków doświadcza depresji, ale tylko 40% jest diagnozowanych. Za normalne uznaje się ten właśnie „smutek”, „żałobę” w tej grupie seniorów. Tymczasem śmierć współmałżonka wywołuje ma największe skutki psychofizyczne i powoduje często tzw. kaskadę geriatryczną, czyli wiele różnych objawów.
  • izolacja (brak kontaktów z innymi ludźmi, samotność), nagła zmiana (przede wszystkim zmiana miejsca zamieszkania po przeprowadzce do rodziny lub domu opieki)
  • lęk po zdiagnozowaniu ciężkiej choroby (na przykład nowotwór)
  • opieka nad przewlekle chorym – pełnienie roli opiekuna chorej osoby jest przyczyną depresji w prawie 70% przypadków. Bycie w stanie alertu, z nagłą zmianą życia codziennego, ma silny wpływ na destabilizację stanu psychicznego także członków rodziny osoby chorej na przewlekłą chorobę. Rodzina powinna być otoczona holistyczną opieką specjalistyczną, ze szczególnym zwróceniem uwagi na potrzeby opiekuna.
  • złość, lęk związane ze zmianami starzejącego się organizmu

2. Czynniki biologiczne

  • utrata pamięci (choroby otępienne, choroba Alzheimera)
    Osoby starsze mogą mieć upośledzenia pamięci, trudności z koncentracją i pamięcią krótkoterminową. Od niedawna prowadzi się naukowcy prowadzą badania nad związkiem depresji i choroby Alzheimera. Przypuszcza się, że depresja może zarówno powodować Alzheimera, jak i być jej składnikiem. Tymczasem zbyt późno rozpoznaje się ją u osób już zdiagnozowanych na chorobę Alzheimera, a i tak ocenia się liczbę pacjentów z depresja w tej grupie na 20-30%.
  • czynniki somatyczne (brak apetytu, chudnięcie, zaparcia). W starszym wieku problemy z metabolizmem mogą mieć różne przyczyny. Złe żywienie się, skutki chorób nowotworowych, skutki przyjmowanych leków – to wszystko wpływa na kłopoty z systemem trawiennym. Efekty zaburzeń otępiennych mają również wpływ na żywienie i kondycję (zapominanie o przygotowaniu posiłku, niekompletne lub zaniechane / za duże zakupy itd.). Niedożywiony lub przejedzony organizm (także odwodniony!) źle funkcjonuje, to z kolei wpływa na stan psychiczny starszej osoby.
  • brak aktywności fizycznej – regularna aktywność fizyczna zwiększa ogólny dobrostan psychiczny i fizyczny u osób starszych. Zmniejsza też ryzyko nasilenia objawów depresji, w tym zmniejsza zaburzenia snu.
  • przyjmowane leki – na przykład stany depresyjne u osób starszych pojawiają się po min. czterotygodniowym przyjmowaniu benzodiazepin (lek na zaburzenia snu) oraz haloperidolu, chlorpromazyny czy flufenazyny
  • choroba – objawy depresyjne nasilają się wraz ze wzrostem liczby chorób u osób starszych.U osób ze zdiagnozowaną astmą oskrzelową 30% osób zgłasza objawy depresyjne, podobne wyniki są u osób po zawale serca. Choroby nowotworowe powodowały w konkretnych badaniach zaburzenia depresyjne u 24% chorych, w jednym z badań wśród pacjentów z nowotworem złośliwym 91% pacjentów zgłaszało zaburzenia depresyjne. Z kolei depresja u osób starszych ze zdiagnozowaną cukrzycą była diagnozowana u 14% seniorów.Depresja u osób starszych dotyka poza tym 30%- 50% osób po udarze mózgu. PSD (Post-Stroke Depression) pojawia się od pół roku do roku po udarze. Udar jest bowiem ciężkim przeżyciem dla chorego i rodziny, destabilizuje zwykłą codzienność. Własna ocena choroby przez osobę po udarze też jest kluczowa w diagnozie depresji: czy jest akceptacja, czy odrzucenie choroby, czy osoba wcześniej miała już zdiagnozowane procesy otępienne itp. Natomiast wystąpienie afazji jest szczególnie istotnym czynnikiem ryzyka jest w depresji u osób starszych po udarze mózgu (częściej po niedokrwiennym udarze mózgu) – dotyczy 21%-38% chorych.
  • przewlekły ból – bóle reumatyczne, nowotworowe i inne wpływają na wystąpienie depresji u osób starszych. U wielu pacjentów klinik leczenia bólu, ale też konkretnych poradni (stomatologicznych – bóle twarzoczaszki, ortopedycznych, ginekologicznych i in.) zanotowano występowanie nasilonych objawów depresyjnych.
  • przewlekłe infekcje, niedobory witamin (Witamina B12, kwas foliowy), zaburzenia oddechowe i endokrynologiczne (problemy z tarczycą)

Objawy depresji u osób starszych

Często spotykanym podziałem objawów depresji u osób starszych jest podział na objawy psychiczne i objawy somatyczne. Trzeba pamiętać, że to grupowanie objawów jest nieco sztuczne, bo każdy objaw depresji można powiązać z konkretnym objawem cielesnym. Natomiast właściwie powiązanie objawów somatycznych z rozwijającą się depresją u osób starszych, stanowczo ułatwia poprawienie jakości życia seniora. Pacjenci zgłaszający objawy somatyczne, powinni być diagnozowani w kierunku depresji.

Objawy psychiczne (niesomatyczne):

  • zaburzenia woli: osłabienie chęci życia (lub utrata tej chęci), brak celów, problemy z podejmowaniem decyzji,
  • zaburzenia intelektu: nowy sposób myślenia o sobie i świecie (krytyczny, szukający w sobie winy, nie widzący sensu w niczym).

Objawy somatyczne i tzw. zespół somatyczny:

  • wczesne budzenie się lub nadmierna senność. Często są to subiektywne odczucia, trudne do zbadania w grupie chorych. Częściej skarżą się kobiety.
  • brak apetytu, wymioty, zgaga, zaparcia, biegunki
  • obniżenie popędu seksualnego
  • zmiana w ruchach (spowolnienie lub nadmierność). Obniżona sprawność tzw. funkcji wykonawczych u starszych osób wiążę się z depresją. Do spowolnienia psychoruchowego, dochodzi też gorsza fluencja słowna.
  • płaczliwość, obniżenie nastroju
  • brak zainteresowań dawnym hobby itp.
  • pogorszenie kondycji
  • bóle głowy, karku, stawów, brzucha

Depresja u osób starszych – testy i diagnoza

Depresję u osób starszych w gabinetach lekarskich ocenia się (poza wysłuchaniem/obserwacją objawów) Geriatryczną Skalą Oceny Depresji Yesavage’a. Piętnaście stwierdzeń GDS (ang. Geriatric Depression Scale) wymaga odpowiedzi Tak-Nie. Uzyskanie u osób starszych 6-10 punktów oznacza depresję umiarkowaną, 11-15 punktów oznacza ciężką depresję.

Z kolei Skala Katza ( ADL- ang. Activities of Daily Living) ocenia ogólną sprawność, radzenie sobie z codziennymi czynnościami takimi jak ubieranie się, mycie, położenie do łóżka itp. W tym teście wynik 0-2 punkty wskazuje na dużą niesamodzielność, upośledzenie sprawności.

Dostępnym kwestionariuszem jest także Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta, czyli PHQ (ang. Patient Health Questionnaire). Jego 9-pytaniowa wersja pozwala szybko wyłonić objawy depresyjne. Stosuje tu najnowsze kryteria DSM-V klasyfikacji zaburzeń psychicznych (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Jeśli występują podstawowe objawy z listy i min. 5 dodatkowych objawów przez 2 tygodnie, można mówić o depresji. Lista zawiera pytania m.in. o problemy ze snem, przyrost lub spadek masy ciała, codzienny depresyjny nastrój, myśli o śmierci, niechęć do ulubionych kiedyś czynności itd. Istnieje również skala, ustalająca stopień nasilenia konkretnych objawów (ICD-10).

Depresja u osób starszych a depresja u osób młodszych – różnice

Najnowsze badania wśród osób 70+ wykazały, że starsze osoby z ciężką depresją mają znacznie gorsze prognozy niż młodsi pacjenci z taką diagnozą. Depresja u osób starszych różni się od depresji u osób młodszych przede wszystkim wpływem chorób na ogólny stan pacjenta.

W starszym wieku zwiększa się liczba zachorowań, udarów, infekcji (WZW C, borelioza i in.), może pojawić się otępienie, także choroba Alzheimera lub Parkinsona. Zatem ogólny stan somatyczny przyczynia się do wystąpienia zaburzeń depresyjnych u osób starszych.

Starsi ludzie zgłaszają więcej problemów fizycznych niż emocjonalnych jak to jest u młodszych.
Charakterystycznym zespołem objawów depresji u osób starszych jest zespół apatyczno-asteniczny. Lista objawów zawiera m.in. zaburzenia rytmów biologicznych (sen i łaknienie), uczucie osłabienia fizycznego, brak zainteresowań oraz brakiem zainteresowań. Powszechne jest też w tym przypadku uczucie bezradności, beznadziejności i bezwartościowości, na co mają wpływ zaburzenia somatyczne.

Rzeczą, na którą trzeba zwrócić też uwagę są urojenia i omamy (wzrokowe i słuchowe) u seniorów – lęk z tym związany i wahania nastroju przyczyniają się do wystąpienia depresji. Ten typ depresji psychotycznej jest ściśle związany z ryzykiem samobójstw.

Innym typem depresji, epizodycznym, jest tzw. „mała depresja” u osób starszych. Cechami tego stanu są: wyraźny brak energii i motywacji, porzuceniem zainteresowań, pogorszeniem funkcji poznawczych.

Z kolei warto pamiętać, że wydarzenia rodzinne w starszym wieku są inne niż u osób młodszych (m.in. emerytura, śmierć współmałżonka, „syndrom opuszczonego gniazda”). Mają one wpływ na ocenę siebie, swojego życia, poczucia izolacji lub nasilającego się uczucia smutku i zmęczenia. Jednak czynniki rodzinne, tak jak i czynniki genetyczne są mniej znaczące w rozwoju zaburzeń depresyjnych u osób starszych niż w przypadku osób młodszych.

Czymś, co odróżnia depresję u osób starszych od depresji u młodszych pacjentów, jest też fakt korzystania z pomocy społecznej z powodu niepełnosprawności, problemów finansowych i in. Seniorzy zmuszeni do tej formy pomocy wykazali w badaniach ponad 70% skłonność do wystąpienia objawów depresyjnych.

Ważną różnicą między starszymi a młodszymi, jest tłumienie negatywnych emocji u tych pierwszych,w tym- także depresji, lęków itp. Świadoma kontrola własnych emocji jest bardzo ważna w dobrym funkcjonowaniu, dlatego trzeba na to zwracać uwagę w kontekście depresji u osób starszych.

Depresja u osób starszych – formy pomocy

Depresja u osób starszych jest czynnikiem, który w całym procesie starzenia się organizmu i występujących schorzeń, musi być uwzględniany w terapii.

Formy pomocy są różne, warto korzystać ze zróżnicowania oferty. W europejskich ośrodkach, w ramach działań antydepresyjnych, wprowadza się strategię „zdrowego starzenia się”. Niektóre z form pomocy to:

  • aktywność fizyczna – wspomniane wyżej benefity aktywności ruchowej w kontekście depresji u osób starszych, są obecne w szpitalnych programach rehabilitacji, w domach opieki, w lokalnych ośrodkach dla seniorów. Towarzyszą im różne przybory (85% uczestników zajęć preferuje taki „dodatek” do ćwiczeń), zapewniają kontakt z innymi ludźmi. Ćwiczenia dla seniorów powinny być zgrupowane w trzech kategoriach: ćwiczenia wytrzymałościowe, ćwiczenia siłowe, ćwiczenia rozciągające, równoważne i koordynacyjne. Poprawiają wydolność tlenową, wzmacniają mięśnie, równowagę, koordynację ruchową.
  • Uniwersytety Trzeciego Wieku, Interdyscyplinarna Szkoła Promocji Zdrowia Seniorów i in. W badaniach przeprowadzonych wśród słuchaczek UTW, stwierdzono że korzystanie z oferty UTW podnosi wigor i poziom energii życiowej seniorek. Jednocześnie znacznie spadał poziom niepokoju. Słabe objawy depresji zauważono tylko u co 20. badanej. Duży wpływ na odczuwanie przyjemności słuchaczek UTW ma program ćwiczeń fizycznych (zumba dla seniorów, gimnastyka, nordic walking itp.). Z kolei wspólne wycieczki, spotkania, kółka zainteresowań to aktywności eliminujące poczucie wyizolowania. W tego typu inicjatywach ważna jest też ogólna promocja zdrowia i aktywności.
  • ogrody terapeutyczne, naturoterapia – “Warden gardens” to przestrzenie, o jakie zabiega się w szpitalach geriatrycznych i domach opieki. Pozytywny wpływ na stan psychiczny seniorów specjalnie zaprojektowanego ogrodu z jadalnymi roślinami, wygodnymi ścieżkami został wielokrotnie udokumentowany. Generalnie bliskość natury, częsty kontakt z przyrodą, kontakt ze zwierzętami (posiadanie psa równa się większej aktywności fizycznej!) dobrze wpływa na podniesienie nastroju osób starszych. Sukcesem, który poprawia samoocenę pacjenta, będzie podniesienie kasztana mniej sprawną ręką, poprawne policzenie liści akacji itp. Korzystając z takiej oferty, seniorzy poprawiają funkcje poznawcze, są też zmotywowani do kontaktów z innymi osobami.
  • muzykoteterapia – ta forma terapii integruje z innymi, poprawia samoocenę, jest związana z aktywnością ruchową, poprawia nastrój. W depresji u osób starszych rola muzyki ściśle wiążę się z obniżaniem niepokoju, dotarciem do emocji, odprężeniem.
  • hospicja, domy opieki, które zapewniają choremu wsparcie, wspierają też rodzinę. Wśród personelu placówek są specjaliści gerontolodzy-psychiatrzy, również psychologowie i eksperci od leczenia bólu. Badania wykazały, że pacjenci najbardziej oczekują wsparcia emocjonalnego, jeśli chodzi o kontrolę emocji w zaburzeniach depresyjnych. Oczekują również zaspokojenia potrzeby informacji – tu bardziej realizuję rolę informacyjną lekarz lub pielęgniarka.
  • poradnie zdrowia psychicznego, poradnie chorób metabolicznych dla osób starszych i inne – współpracując ze sobą i pacjentem, można osiągnąć holistyczne podejście do pacjenta z obszaru geriatrycznego.
  • psychoterapia – spotkania z psychoterapeutą pomagają choremu i całej rodzinie zorganizować rytm dnia, przywrócić umiejętność podejmowania decyzji, uporządkować problemy ze snem. Są także dobrą drogą do otwarcia się na kontakty z ludźmi i wyjście z izolacji. Są także grupowe terapie pomagające rozpracować lęki i spadki nastroju.
  • farmakoterapia – powinna być połączona z psychoterapią. Leki przeciwdepresyjne są obecnie bezpieczne i powinno się na ten temat uświadamiać seniorów – zaniepokojonych ewentualnym uzależnieniem. Antydepresanty to przede wszystkim inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), ale jest jeszcze cała ich seria (z różnymi działaniami niepożądanymi). Na przykład: paroksetyna, bupropion, kwetiapina, tradzodon i in. Ważne: ponieważ osoby starsze przyjmują dużo różnych leków, należy uważnie kontrolować możliwe interakcje. Równie ważna jest świadomość, że działanie leku u osoby starszej może wystąpić później niż u młodszej – ważna jest cierpliwość.

Wieloletnie badania uczonych harwardzkich pokazały, że poczucie szczęścia zależy głównie od jakości naszych relacji z innymi ludźmi. Niby wszyscy to intuicyjnie ujmują, ale wielu z nas zaniedbuje aktywne kreowanie więzi z rodziną i przyjaciółmi. Oto kilka wskazówek ekspertów na temat elementów budowania głębokich, zaufanych relacji z ludźmi.

Słuchaj

Ofiaruj swój czas

Dobre relacje nie tworzą się same z siebie, tylko dlatego, że w danym towarzystwie oglądamy telewizję czy czytamy książkę, trzeba poświecić swoją uwagę i wykazać inicjatywę, by spędzać wspólnie istotny jakościowo czas. Musisz być dostatecznie często obecny/a w życiu innych ludzi, by budować z nimi głębsze relacje, a to oznacza pewne poświęcenie, np. rezygnację z hobby na rzecz wspólnego spotkania, godzinną podróż do miejsca zamieszkania przyjaciół, czy wydanie większej sumy na zakupy i gotowanie dla znajomych, etc. Poświęcanie czasu, energii i wysiłku na rozwijanie i budowanie relacji jest jedną z najcenniejszych umiejętności życiowych.

Bądź na bieżąco

Wykaż empatię

Empatia buduje relacje między ludźmi. Dostrzeganie uczuć i potrzeb innej osoby bez jej obwiniania się, udzielania porad, czy prób naprawy sytuacji to bardzo ważna umiejętność. Nierzadko ludzie chcą być po prostu wysłuchani i zrozumiani. To daje wsparcie i rozwija wzajemne zaufanie.

Szczerze wyrażaj swoje opinie

Zaufanych, głębokich więzi nie buduje się poprzez ciągłe pobłażanie czy niezuaważanie błędów, rzetelna informacja zwrotna jest potrzebna każdemu. Oczywiście warto koncentrować się na tym, co w drugiej osobie dobre, ale trzeba też umieć szczerze wyrażać swoje opinie. Jeśli oczekujesz zmiany czyjegoś zachowania czy nie możesz zaakceptować wypowiadanych przez bliską osobę poglądów, jasno wyraź swoje oceny danej sytuacji. Oczywiście, bardzo istotna jest tu forma, nie chodzi o to, by kogoś atakować, ale grzecznie i rzeczowo oznajmić swój punkt widzenia

Pozostańmy w kontakcie

Psycholog Jarosław Oździński

  • Konin, ul. Powstańców Styczniowych 2/98
  • Koło, ul. Kolejowa 58
  • jaroslaw.ozdzinski@gmail.com
  • (+48) 601-86-11-21